تنها مرکز دفاعی مدور در ایران اینجاست

آریز، تنها قلعه و مرکز دفاعی و تاریخی مدور ایران حدود ۳۵۰ سال پیش در مساحت ٢ هزار مترمربع با هدف دفاع از روستا و مجهز به برج‌های دیده‌بانی و تیراندازی ساخته شد.

قلعه باقرآباد «آریز» حدود ۳۵۰ سال پیش در اواخر دوره زندیه و اوایل قاجار باهدف اصلی دفاع از روستای باقرآباد ک در برابر حملات راهزنان و ایجاد مرکز تجمع اجتماعی ساخته شد.این بنا که در سال‌های اخیر مرمت و به ثبت رسیده است در روستای باقرآباد شهرستان بافق، استان یزد، در دل نخلستان‌ها و حاشیه کویر قرار دارد.این موقعیت باعث شده قلعه همزمان با طبیعت کویر و فرهنگ کشاورزی (خرما و ارزن) پیوند و به‌عنوان نماد هویت روستایی و مقاومت تاریخی نیز شناخته می‌شود.

دیوارهایی مقاوم در برابر دمای هوا

مساحت کلی قلعه ۲۰۰۰ مترمربع با زیربنای ۱۶۰۰ مترمربع است و این بنا به‌صورت همکف طراحی و ساخته شده و دارای ۴۵ اتاق است.قلعه باقرآباد یا همان آریز تنها قلعه تاریخی مدور ایران است، فرم دایره‌ای آن نماد انسجام و دفاع همه‌جانبه محسوب می‌شود و این بنا با مصالح اصلی خشت و گل، با دیوارهای ضخیم برای مقاومت در برابر گرما و حمله ساخته شده است.اتاق‌ها با سقف‌های گنبدی و طاق‌های ضربی ساخته شده‌اند تا هم استحکام و هم تهویه طبیعی در برابر گرمای سوزان و سرمای طاقت فرسای کویر داشته باشند و حیاط مرکزی و پشت‌بام وسیع، کارکرد اجتماعی و دفاعی را هم‌زمان در قلعه آریز تأمین می‌کرده است.

مرکزی دفاعی با دید وسیع و همه‌جانبه

برج‌های مدور در اطراف قلعه برای دیده‌بانی و تیراندازی ساخته شده بودند و دیوارهای بلند و دروازه‌های محدود، امکان نفوذ دشمن را کاهش می‌داد. فرم دایره‌ای بنا، میدان دید وسیع و دفاع همه‌جانبه را ممکن می‌کرد و قلعه علاوه بر کارکرد دفاعی، محل تجمع اهالی برای تصمیم‌گیری‌های اجتماعی و مهم در این روستا بود.

حصار دفاعی مردم باقرآباد

ساشا ریاحی مقدم، پژوهشگر حوزه میراث‌فرهنگی در این زمینه می‌گوید: قلعه باقرآباد «آریز»، بنایی است مربوط به دوره‌ قاجار که به دستور «عبدالرحیم خان» فرزند «محمدتقی خان بافقی» برای پناه‌گرفتن مردم در برابر خطرات احتمالی و همچنین انبارکردن غلات استفاده می‌شده است.وی ادامه می‌دهد: این قلعه در سه مرحله ساخته شده است در آغاز برج شمالی قلعه ساخته و ١٠ سال بعد از آن برج جنوبی ایجاد شده است و پس از آن در سال ۱۲۹۸ به دلیل ناآرامی و هرج و مرج‌های کشور مردم این روستا، دیوارهایی برای قلعه ساخته و به‌نوعی دور آن حصار کشیدند تا از خطرات احتمالی در امان بمانند.

دو برج با ارتفاع ٨ و ١١ متر مرکز دیده‌بانی قلعه

ریاحی مقدم از وجود اتاق‌ها و راهرو‌های متعدد و دو برج نگهبانی در این قلعه می‌گوید و بیان می‌کند برجی که در شمال قلعه قرار دارد، ارتفاعش به هشت متر می‌رسد و دوطبقه دارد. این برج سه جایگاه برای سنگ‌انداز و ١٠ جایگاه برای تیراندازها دارد.اما برج جنوبی قلعه که برجی هشت‌ضلعی است، ارتفاع بیشتری یعنی حدود ۱۱ متر دارد ولی این برج نیز مانند برج شمالی دوطبقه دارد و شامل ۱۶ جایگاه برای تیراندازان و چهار جایگاه برای سنگ‌اندازان است، ضمن این که راهرویی برج جنوبی را به برج شمالی متصل می‌سازد.

پیوند معماری مدور با اقتصاد کشاورزی

آسیاب‌های سنتی درون قلعه نشان‌دهنده پیوند معماری با اقتصاد کشاورزی است. امروز این فضا به موزه مردم‌شناسی، نمایشگاه عکس و صنایع‌دستی تبدیل شده است. قلعه آریز نمونه‌ای نادر از معماری مدور در ایران است که ارزش پژوهشی بالایی دارد. ترکیب مصالح بومی، فرم دایره‌ای و کارکرد اجتماعی آن، الگویی برای مطالعه معماری دفاعی کویر است.آینده این بنا در گرو حفظ اصالت تاریخی و معرفی آن به‌عنوان میراث معماری منحصربه‌فرد ایران خواهد بود که در حال حاضر به‌عنوان یک بومگردی فعال و پذیرای گردشگرانی از سراسر دنیا خواهد بود.

 

(Visited 1 times, 1 visits today)