سمور سنگی؛ شکارچی که باغبان است

سمور سنگی، جانوری کوچک اما پرنفوذ از خانواده راسوها که از یک‌سو با شکار جوندگان و کنترل آفات کشاورزی به حفظ تعادل اکوسیستم کمک می‌کند و از سوی دیگر به بذرپاش و باغبان طبیعت شهرت دارد.
سمور سنگی پستانداری کوچک از خانواده راسوهاست که در جنگل‌ها و دشت‌های گسترده آسیا و اروپا زندگی می‌کند. این جانور چابک به دلیل لکه سفید سینه‌اش شناخته می‌شود و با پراکندگی در ایران نقش مهمی در اکوسیستم دارد.در ایران بیشتر در مناطق کوهستانی از جمله شیرکوه تفت در استان یزد، جنگل‌های شمال، زاگرس و حتی اطراف شهرها و روستاها زندگی می‌کند و به‌عنوان جانوری سازگار گاهی حتی در نزدیکی خانه‌ها و باغ‌ها نیز دیده می‌شود.

سمور سنگی را با لکه سفید زیر گلو بشناسید

از نظر ویژگی‌های ظاهری طول بدن او ۴٠ تا ۵۴ سانتی‌متر، دم ٢٢ تا ٣٠ سانتی‌متر، وزن ١.١ تا ٢.٣ کیلوگرم با بدنی کشیده و باریک، گوش‌های گرد و کوتاه، دم پرمو و پشمالو است و نشانه بارز او لکه سفید پهن زیر گلو و سینه است که به سمت دست‌ها امتداد می‌یابد. رنگ بدن سمور سنگی قهوه‌ای تیره تا خاکستری روشن با خز زمستانی بلند و ضخیم است و از جمله نام‌های محلی این جانور می‌توان به سیاوله (ایلام)، سامور (بلوچی)، سوسار (ترکی) و دله (لری و مازندرانی) اشاره کرد.

شکارچی ماهر در شب‌های مهتابی؛ موش انتخاب اول

سمور سنگی در شکاف صخره‌ها، سوراخ درختان و حتی زیر شیروانی خانه‌ها لانه‌سازی می‌کنند چراکه توانایی خوبی در بالارفتن از درختان و سازگاری با محیط‌های متنوع دارد.او بیشتر شب‌زی بوده و به‌ویژه در شب‌های مهتابی فعال است و عمدتاً تک‌زی؛ تنها گروه‌های خانوادگی (مادر و توله‌ها) تشکیل می‌شوند و با نشانه‌های بویایی مرز قلمرو خود را مشخص می‌کند و بسیار چابک و به‌عنوان یک شکارچی ماهر حتی قادر به تعقیب سنجاب‌ها روی درخت هستند.

توله‌هایی که نابینا متولد می‌شوند

ترکیبی از حیوانات و گیاهان غدای این موجود همه چیز خوار را تشکیل می‌دهد اما طعمه‌های اصلی او موش‌ها، جوندگان کوچک، پرندگان کوچک و تخم آن‌ها است و در غذاهای گیاهی نیز گیلاس، انگور، سیب، آلو، تمشک و دیگر میوه‌ها را انتخاب می کند و در مواقع کمبود غذا از لاشه جانوران تغذیه می‌کند.توله‌های سمور نابینا متولد می‌شوند و در یک ماهگی تازه چشم باز می‌کنند و دوره شیرخوارگی آن ها حدود ۱.۵ ماه است که در ابتدای تابستان به اندازه بزرگسالان می‌رسند.

سمور سنگی یکی از عوامل کنترل جمعیت در شیرکوه

مهدی زارع خورمیزی،‌رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان تفت در این زمینه می گوید: سمور سنگی به عنوان یکی از گوشتخواران ارزشمند در حفظ تعادل زیست‌بوم کوهستان شیرکوه تفت نقش موثری دارد و با تغذیه از جوندگان، پرندگان کوچک، بندپایان، و برخی میوها به طور طبیعی در کنترل جمعیت آنها نقش مؤثری دارد.زارع خورمیزی با تأکید بر جایگاه ویژه این گونه در زنجیره غذایی افزود: حفظ جمعیت سمور سنگی برای پایداری اکوسیستم شیرکوه حیاتی است و مطالعاتی که در این زمینه انجام شده مسیر را برای اجرای برنامه‌های حفاظتی مؤثر هموار کرده است.
سرپرست تیم تحقیقاتی بررسی این گونه در شیرکوه نیز گفت: طی مطالعات میدانی گسترده در شیرکوه تفت، موفق به شناسایی مناطق پراکنش و زیستگاه‌های ترجیحی سمور سنگی شده‌ایم و داده‌های جمع‌آوری شده نشان می‌دهد این گونه نقش غیرقابل انکاری در سلامت اکوسیستم منطقه دارد.این محقق برجسته حوزه حیات وحش خاطرنشان کرد: سمور سنگی به عنوان یک گونه شاخص، سلامت زیستگاه را نشان می‌ده و حضور پایدار این گوشتخوار در شیرکوه حاکی از کیفیت مطلوب محیط و کامل بودن زنجیره غذایی در این کوهستان است.

غذایی دلچسب برای روباه قرمز

این گونه در زیستگاه مشترک با سمور جنگلی، برای کاهش رقابت، رژیم غذایی متفاوتی انتخاب می‌کند و شکارچیان طبیعی آن روباه قرمز، وشق (سیاه‌گوش) و پرندگان شکاری هستند.کارشناسان محیط زیست استان یزد سگ‌های ولگرد و گله، طعمه مسموم، تلفات جاده‌ای، استخرهای غیرایمن و غیر استاندارد و … را از جمله تهدیدات جمعیت این گونه مطرح می کنند و شکار برای خز نیز از تهدیدات انسانی برای سمو سنگی ذکر می شود، هرچند کیفیت خز آن کمتر از سمور جنگلی است.

قلمرو طلب و حافظ تنوع‌زیستی

به سمور سنگی لقب «باغبان طبیعت» داده‌اند چون این جانور علاوه بر شکار جوندگان و کنترل جمعیت آن‌ها، بخش مهمی از رژیم غذایی‌اش را میوه‌ها و دانه‌ها تشکیل می‌دهد و با خوردن و سپس پراکندن این دانه‌ها در محیط، به باززایی و گسترش گیاهان کمک می‌کند و نقشی شبیه باغبان در حفظ تنوع زیستی دارد. با شکار موش‌ها و جوندگان کوچک، از تخریب بیش از حد پوشش گیاهی جلوگیری و تعادل اکوسیستم را حفظ می‌کند و از دیگر سو همه‌چیزخوار بودنش باعث می‌شود هم در چرخه غذایی گوشتخواران و هم در چرخه گیاه‌خواران نقش داشته باشد. از جمله ویژگی‌های رفتاری مرتبط با نقش باغبان در این گونه می‌توان توان به شب‌فعال بودن و چابکی، قلمروطلبی، زیستگاه گسترده و سازگاری با انسان اشاره کرد.
(Visited 2 times, 2 visits today)