زندگی گوسفند «ضدیخ» در سرمای منفی ۲۵ درجه کوه‌های یزد

در دمای منفی ۲۰ درجه تا ٢۵ درجه کوهستان درحالی‌که سرمای استخوان‌سوز بسیاری از گونه‌ها را تهدید می‌کند موهای سیاه و بلند ناحیه گردن گوسفند وحشی «قوچ و میش کرمان» به‌عنوان ضدیخ عمل می‌کنند.

گوسفند وحشی «قوچ و میش کرمان»، یکی از گونه‌های شاخص حیات‌وحش ایران است که در مناطق کوهستانی و مرتفع استان کرمان و بخش هایی از استان یزد دیده می شود.شیرکوه تفت در استان یزد به‌عنوان یکی از زیستگاه‌های طبیعی، محل حضور این گونه است؛ چرا که اتصال طبیعی بین جمعیت‌های کرمان، لارستان و اصفهان ایجاد می‌کند.این گوسفند وحشی با شاخ‌های پیچیده و موهای سیاه در ناحیه سینه و گردن به ویژه در قوج های مسن شناخته می‌شود و از دیگر سو شاخ‌های قوچ کرمان شبیه قوچ اوریال است اما میش‌ها معمولاً شاخ‌های کوتاه‌تری دارند.

قوچ نماد مشترک فرهنگ بومی در کرمان و یزد

تغذیه این گوسفندهای وحشی از علوفه، بوته‌ها و برگ درختان است و در شرایط کمبود غذا به میوه‌ها نیز روی می‌آورند که گله‌های این گونه زیبا معمولاً در ارتفاعات و مراتع شیرکوه به چرا مشغول‌اند و فصل جفت‌گیری آنها در پاییز و زمستان رخ می‌دهد که به آن «قوچ‌مستی» می‌گویند.قوچ کرمان در فرهنگ بومی کرمان و یزد جایگاه نمادین دارد؛ نقش آن در گلیم‌ها و نگاره‌های سنتی نیز دیده می‌شود که حضور آن در شیرکوه تفت، علاوه بر ارزش زیست‌محیطی، به جذابیت اکوتوریسم منطقه افزوده است.

سم‌هایی که برای حرکت روی برف مقاوم است

قوچ و میش کرمان به دلیل زیستگاه کوهستانی و ارتفاعات سرد، توانایی بالایی در مقاومت در برابر سرما دارند. پوشش مویی ضخیم، جثه متناسب و رفتارهای گروهی از عوامل اصلی سازگاری آن‌ها با سرمای شیرکوه و دیگر مناطق مرتفع است. در ناحیه گردن و سینه، موهای سیاه و بلند دیده می‌شود که مانند یک یقه لباس گرم به صورت طبیعی عمل کرده و از بدن در برابر سرمای شدید محافظت می‌کند و از دیگر سو قوچ کرمان نسبت به گونه‌های مشابه مانند اوریال، اندکی کوچک‌تر است؛ این جثه جمع‌وجور باعث کاهش اتلاف انرژی در شرایط سرد می‌شود که سم‌های مقاوم او به‌خوبی برای حرکت روی برف و سنگ‌های سرد کوهستانی تکامل یافته‌اند.

مدیریت مصرف انرژی و تامین امنیت با حرکت گروهی

قوچ و میش‌ها در فصل‌های سرد به‌صورت گله‌ای و گروهی حرکت می‌کنند؛ این رفتار باعث کاهش خطر و افزایش گرمای جمعی می‌شود که در زمستان، معمولاً به دامنه‌های آفتاب‌گیر شیرکوه و مناطق کم‌باد پناه می‌برند. مقاومت در برابر سرما، این گونه را قادر ساخته تا در شیرکوه یزد و ارتفاعات کرمان زیست کند؛ جایی که دما در زمستان به زیر صفر می‌رسد و این توانایی، قوچ کرمان را به یکی از نمادهای حیات‌وحش کوهستانی ایران بدل کرده است.
مهدی زارع‌خورمیزی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان تفت در این زمینه با اشاره به جمعیت مناسب و سازگار گوسفند وحشی (قوچ و میش) کرمان در پناهگاه حیات وحش شیرکوه می گوید: این گونه ارزشمند به خوبی با شرایط سخت زمستانی این زیستگاه کوهستانی انطباق یافته و برنامه‌های پایش و حفاظت در این روزهای برفی با قوت ادامه دارد.وی ادامه داد: این گونه از جمله حیوانات مقاوم و کاملاً سازگار با اکوسیستم‌های کوهستانی است و در روزهای برفی جاری نیز مشاهدات میدانی محیط‌بانان حاکی از آن است که این جانوران با شرایط کنونی به خوبی کنار آمده و در دامنه‌ها و ارتفاعات مناسب در حال زیست هستند.
این پژوهشگر بین المللی محیط زیست خاطرنشان کرد:‌ این گونه در دمای پایین حتی منفی ۲۰ درجه تا منفی ۲۵ درجه نیز دوام می‌آورد که البته میزان دوام آن به باد، رطوبت،‌ شرایط دسترسی به غذا،‌ وضعیت جسمانی و سن نیز بستگی دارد.
طبق اعلام اداره محیط زیست شهرستان تفت گشت‌های پایش و کنترل به صورت مستمر و حتی در این روزهای سرد و برفی توسط محیط‌بانان در حال انجام است و این گشت‌ها با هدف جلوگیری از هرگونه شکار غیرمجاز، کنترل وضعیت سلامت جمعیت حیات وحش و پایش شرایط زیستگاه انجام می‌شود تا امنیت این ذخیره‌گاه ارزشمند ژنتیکی کاملاً تأمین شود.
(Visited 1 times, 1 visits today)