خشکسالی یزد تشنه قانون است

یزد به‌عنوان کم‌بارش‌ترین استان کشور، با کسری سالانه ۲۴۰ میلیون مترمکعب آب و فرونشست زمین تا ۱۴ سانتی‌متر، درگیر شدیدترین بحران آبی تاریخ این دیار بوده که در این شرایط قانون و حمایت قضایی برای صیانت از منابع حیاتی و گره‌گشایی در این مسیر ضرورتی انکارپذیر است.
دیار قنات‌ها و سازه‌های تاریخی آبی ایران کهن، قرن‌ها با کم‌آبی سازگار بوده و مردمان یزد با سبک زندگی مبتنی بر قنات،‌قنوت و قناعت همواره با دانش و ابتکار توانسته‌اند حیات خود را ادامه دهند. اما در دهه‌های اخیر، شدت خشکسالی‌ها و کاهش بارش‌ها مردم این استان را در شرایطی بحرانی قرار داده است.

یزد کم بارش‌ترین استان کشور است

یزد کم‌بارش‌ترین استان کشور با میانگین متوسط یک‌سوم بارش ملی است و کاهش بارش‌ها در دو دهه اخیر، این استان را درگیر شدیدترین خشکسالی‌ها کرده است که بارش ناچیز ۵۰ میلی‌متری سال گذشته، نشانه‌ای روشن از عمق این ماجرا با پیامد قطع شریان حیاتی تغذیه سفره‌های زیرزمینی است.در برابر این جریان مدیریت آب استان یزد بی‌تفاوت نبوده و چند سالی است که برنامه حفاظت از منابع آب زیرزمینی از جمله اجرای طرح احیاء و تعادل بخشی آب‌های زیرزمینی در دشت‌های استان را در دستور کار دارد.

٩۶ درصد چاه‌های کشاورزی کنتور هوشمند دارند

طبق آخرین گزارش رسمی آب منطقه‌ای استان یزد ۱۰۰ درصد آب کشاورزی، ۸۵ درصد آب صنعت (مابقی پساب و آب دریا)‌ و ۶۰ درصد نیاز آب شرب و بهداشت از سفره‌های زیرزمینی تأمین می‌شود و این وابستگی شدید باعث کسری سالانه حدود ۲۴۰ میلیون مترمکعب آب شده است که پیامدهایی از جمله افت سطح آب، افزایش شوری و فرونشست زمین تا ۱۴ سانتی‌متر در سال و در ۹ محدوده را به همراه داشته است.در برابر این مشکلات که حیاتی‌ترین عامل زندگی مردم یزد را تهدید می‌کند برنامه‌های سازگاری با کم‌آبی از جمله نصب کنتورهای هوشمند نیز در دستور کار قرار گرفته که از کل چاه‌های مجاز فعال کشاورزی ٩۶ درصد و از کل چاه‌های مجاز فعال صنعت و خدمات ٨۶ درصد به این کنتورها مجهز شده‌اند.

سهم مردم یزد از آب شرب انتقالی کمتر از ۶ درصد

با این شرایط و وجود مشکلات متعدد بخشی از کمبود آب شرب مردم استان یزد از طریق انتقال آب بین‌حوزه‌ای جبران می‌شود که این خط انتقال زندگی‌بخش بارها مورد تخریب قرار گرفته و امنیت آبی مردم را تهدید کرده است.سید مهدی طلایی مقدم، ‌معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری یزد در این زمینه بیان کرد: سهم مردم یزد از آب انتقالی کمتر از ۶ درصد مصرف سد زاینده‌رود بوده که آب شرب ٩ شهرستان به آن وابسته است و این میزان به‌عنوان عامل حیانی صرفاً برای پاسخ به شرب و بهداشت مردم مصرف می‌شود.آب شرب انتقالی با آب‌شور درون سرزمینی مخلوط می‌شودآب انتقالی که طی ٢۵ سال گذشته کمتر از ۶٠ درصد تخصیص قانونی آن منتقل شده و هیچگاه قطره‌ای از آن برای کشاورزی استفاده نشده است و با وجود داشتن تخصیص برای صنعت طی چند سال اخیر آن بخش نیز با منابع آب غیرمتعارف پساب، دریا و آب زیرزمینی باز تخصیص شده و تمام آنچه به یزد می‌رسد جهت شرب و بهداشت مردم آن هم پس از مخلوط‌شدن با آب‌های شور و درون سرزمینی به مصرف می‌رسد.

نیاز آب شرب یزد تا سال ۱۴۳۰حدود ۱۷۰ میلیون مترمکعب

طبق آینده‌پژوهی و مطالعات صورت‌گرفته نیاز آب شرب استان یزد تا سال ۱۴۳۰ حدود ۱۷۰ میلیون مترمکعب پیش‌بینی شده است که راهکار ملی تأمین این نیاز اجرای پروژه‌های انتقال آب از سد خرسان و خلیج‌فارس است و به گفته محمدرضا بابایی، ‌استاندار یزد اجرایی این پروژه‌ها در دستور کار استان قرار دارد و نیازمند حمایت قضایی و عملیاتی است.در کنار این رویکرد اجرای طرح تحویل حجمی آب چاه‌های کشاورزی استان، ‌ مسلوب المنفعه نمودن چاه‌های غیرمجاز صنعت و کشاورزی، جلوگیری از اضافه برداشت، استقرار گروه‌های گشت و بازرسی، ‌ ساماندهی دستگاه‌های حفاری و اصلاح پروانه‌های چاه‌های کشاورزی برای مصرف بهینه نیز انجام و امتداد دارد.

نقش کلیدی قانون و عدالت در مدیریت بحران آب

از این رو قوه قضاییه به‌عنوان صیانت‌کننده حقوق عامه، نقشی بی‌بدیل در مدیریت بحران آب دارد و در بعد دیگر نیز اجرای قانون،‌عدالت و برخورد با تخریب‌کنندگان تأسیسات انتقال آب، پیام روشنی برای جلوگیری از تهدیدهای مشابه آینده خواهد بود.

مدیریت هماهنگ بحران آب نیازمند کارگروه مشترک قضایی_اجرایی

بر این اساس همزمان با سفر اخیر غلامحسین محسنی اژه‌ای ، رئیس قوه قضائیه به استان یزد،‌ جواد محجوبی مدیرعامل آب منطقه‌ای در شورای اداری استان چند درخواست و موضوع از جمله تشکیل شعبه تخصصی آب و محیط زیست در دادگستری استان،‌ صدور دستورالعمل قضایی یکسان برای مجازات قطعی متخلفان منابع آب، حمایت قضایی از طرح‌های تأمین آب و جلوگیری از تعرض به آنها و تشکیل کارگروه مشترک قضایی_اجرایی برای مدیریت هماهنگ بحران آب را مطرح و تحقق آن را برای تامین آب مورد نیاز مردم استان خواستار شد.

رویکرد اجتماعی و شیوه‌های نوین میدان‌دار صرفه‌جویی

از این رو بحران خشکسالی و آب یزد نه تنها یک مسئله زیست‌محیطی، بلکه تهدیدی جدی برای امنیت اجتماعی و توسعه پایدار استان است. وابستگی شدید به منابع زیرزمینی، کاهش بارش‌ها و تخریب خطوط انتقال آب، شرایطی ایجاد کرده که بدون حمایت قضایی و ملی، مدیریت آن ممکن نخواهد بود.با ایفای نقش فعال قوه قضاییه به‌عنوان «پیشگام و پشتیبان»، می‌توان امید داشت که منابع حیاتی استان یزد حفظ شده و آینده‌ای پایدار برای مردمان سخت‌کوش این دیار در سایه صرفه‌جویی حداکثری،‌ تکمیل پروژه‌های انتقال و بهره‌گیری از شیوه‌های نوین و فناورانه رقم بخورد.سواد آب و اینکه چگونه مصرف کنیم؟ لازم به توجه است یزدی‌ها در رویکرد اجتماعی نسبت به آب نیز بی‌تفاوت نبوده و برگزاری رویدادهای اجتماعی آب، نشست با کشاورزان،‌ اجرای رویداد ملی سپاس آب، طرح ملی دانش‌آموزی نجات آب و سواد آب ‌، اسقرار مدیریت مشارکتی آب و راه‌اندازی رویکرد دانش‌بنیان بازار آب با محوریت آب منطقه‌ای از جمله اقدمات در این زمینه است.
(Visited 2 times, 2 visits today)